Emaye tabak, bir dönem neredeyse her evde bulunan ve bugün yeniden sofralara dönen bir klasik. Anne ve babalarımızın mutfaklarında sıkça rastladığımız bu tabaklar, nostaljik görünümleri, sağlam yapıları ve gözeneksiz yüzeyleriyle hem evlerde hem de kahvaltı salonlarından restoranlara kadar pek çok işletmede yeniden tercih ediliyor.
Bu rehberde emaye tabağın ne olduğunu, sağlıklı olup olmadığını, ölçülerini ve kullanım alanlarını, set seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini, temizliğini ve bakımını, işletmeler için toptan kullanımını bir arada bulacaksınız.
Emaye Tabak Nedir?
Emaye tabak, emaye kaplamaya uygun çelik sacın emay ile kaplanmasıyla üretilen bir mutfak ve servis gerecidir. Emaye kelimesi "emay ile kaplanmış" anlamına gelir. Emay ise kısaca eritilmiş cam olarak tanımlanabilir.
Emay; silisyum, soda, boraks, potasyum hidroksit, kurşun oksit ve renk veren metal oksitlerin yüksek sıcaklıkta eritilip karıştırılmasıyla oluşur. Şekil verilen sac önce astarlanır, ardından emaye banyosuna batırılıp çıkarılır ve yaklaşık 800–850 °C'deki fırınlarda pişirilir. Sonuçta cam gibi parlak, pürüzsüz ve sert bir yüzey elde edilir.
Emayeci tabakları 7512 kalite çelik sac üzerine emaye kaplanarak üretilir. Emaye kaplamaya uygun sacın Türk Gıda Kodeksi'ne de uygun olması gerekir.
Emaye ile Çinko Aynı mı?
Sık sorulan bir soru bu. Emaye bir kaplamadır, çinko ise bir metalin adıdır. Eskiden emaye, işlenmesi kolay olduğu için çinko üzerine kaplanırdı. Bu yüzden emaye ürünlere hâlâ "çinko" denir. Günümüzde ise emaye tabaklar çelik sac üzerine üretiliyor.
Kısa Bir Tarihçe
Emayın bilinen ilk izleri MÖ 5. yüzyıla kadar uzanır. Antik Yunan kuyumcuları emayı değerli mücevherlerin renklendirilmesinde kullanıyordu. Sanayi devrimine kadar ustalıkla, tek tek yapılan bu işler, sanayinin gelişmesiyle yaygınlaştı. Türkiye'de 1900'lü yıllarla birlikte tanınan emaye ürünler uzun yıllar popülerliğini korudu.
Emayenin tarihi ve kullanım alanları hakkında daha fazlası için Emaye Hakkında Tüm Bilmeniz Gerekenler rehberimize göz atabilirsiniz.
Emaye Tabak Sağlıklı mı?
Emaye tabak, metalin camla kaplanması gibi düşünülebilir. Cam kadar saf, aynı zamanda sağlam bir yüzeydir. Sağlık açısından öne çıkan özellikleri şunlardır:
- Gözeneksiz ve nötr yüzey: Yiyecekle reaksiyona girmez, tat ve koku bırakmaz.
- Salınım yapmaz: Emaye sıcaklığa maruz kaldığında, bazı yanmaz yapışmaz yüzeylerde olduğu gibi gövdeden parçacık kopması yaşanmaz. Pişirilmiş emaye tabaklar bulaşık makinesinde yıkandıktan sonra da çözünme ya da parça kopması göstermez.
- Bakteri barındırmaz: Kıvrım yerleri dahil pürüzsüz yüzeyi kolay temizlenir.
- Asitlere dayanıklıdır: Limon gibi asidik gıdalarla temas ettiğinde tepki vermez, yapısı bozulmaz. Bu, bazı demir döküm ürünlerde yaşanabilen bir durumdur.
- Geri dönüştürülebilir: Emaye tamamen geri dönüştürülebilir.
Eski Emaye ile Bugünkü Emaye Neden Karıştırılıyor?
Ülkemizde emaye denince hâlâ 1980'li yıllar ve öncesinde üretilen ürünler akla geliyor. O dönemde emaye çinko üzerine kaplandığı için ucuzdu; ancak kaplamada çatlak varsa ısıyla birlikte gıdaya olumsuz etki edebiliyordu. Bugün emaye tabaklar emaye kaplamaya uygun çelik sac üzerine üretiliyor. Eski ürünlerle bugünküleri karşılaştırmak bu yüzden yanıltıcı.
Emaye ürünlerin bir dönem gözden düşmesinin bir nedeni de, piyasaya giren yeni mutfak ürünlerinin tanıtımı sırasında emayenin olumsuz bir şekilde anılmasıydı.
Emaye Tabak Ölçüleri ve Kullanım Alanları
Emaye tabaklar 12 cm'den 32 cm'ye kadar farklı ölçülerde, yuvarlak, oval ve dikdörtgen formlarda üretilir. Ölçülere göre kullanım alanları şöyle özetlenebilir:
- 12 cm: Kahvaltıda küçük sunumlar, meze, çerez ve atıştırmalık servisleri
- 16 cm: Tatlı, kek ve pasta servisleri
- 21 ve 25 cm: Yemek servisi; az sulu yemekler, et ve balık gibi ızgara yemekleri için ideal
- 22 ve 28 cm pizza tabakları: Hafif kenarlı bu tabaklarda pizzayı fırında pişirip aynı tabakla servis edebilirsiniz.
Isıyı Korur
Emaye ürünler sıcağı sıcak, soğuğu soğuk tutar. Buzdolabından çıkardığınız emaye kaptaki yiyecek uzun süre soğuk kalır. Emaye tabaklar fırına girebilir, buzdolabında saklanabilir; içlerinde sıcak ya da soğuk her türlü yiyecek tüketilebilir.
Mikrodalgada Kullanılır mı?
Hayır. Emaye tabaklar çelik gövdeli olduğu için mikrodalga fırında kullanılmaya uygun değildir.
Kamp ve Karavan
Emaye tabaklar hafiftir, üst üste istiflenebilir ve az yer kaplar. Bu yüzden kamp, karavan ve sırt çantasıyla seyahat edenlerin ilk tercihleri arasında yer alır. Çelik gövdeleri sayesinde dışarıda da uzun yıllar dayanırlar. Kamp için 2 ya da 3 kişilik emaye tabak ve kase setleri oluşturabilirsiniz.
Emaye Tabak Seti Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Emaye tabak setleri hazır olarak satılabildiği gibi, tabakları tek tek alıp kendi setinizi oluşturmanız da mümkün. Seçim yaparken şu noktalara dikkat edebilirsiniz:
- Kullanım amacı: Günlük yemek, kahvaltı, kamp ya da işletme kullanımı için farklı ölçü ve adetler gerekir.
- Ölçü kombinasyonu: Yemek için 21–25 cm, tatlı için 16 cm, kahvaltı ve meze için 12 cm tabakları birlikte düşünün.
- Parça sayısı: Piyasadaki emaye tabak setlerinin çoğu 17 parçadan oluşur: 4 kase, 4 yemek tabağı, 4 servis tabağı, 1 büyük salata kasesi, 1 sini ve 1 fırın tepsisi. Bazı firmalar çukur tabak, düz tabak, kase ve kupalardan oluşan 2 ve 4 kişilik setler sunar.
- Renk ve desen: Emaye tabaklar çok sayıda renkte ve desende bulunur. Sade tek renkli modeller, çizgili klasikler ya da son dönemde moda olan mermer desenli tabaklar arasından seçim yapabilirsiniz.
- Esneklik: Tabaklar tek tek alınabildiği için bir parça zarar gördüğünde bütün takımı değiştirmek zorunda kalmazsınız.
- Kalite: Emaye kaplamaya uygun çelik sactan üretilmiş, yüksek sıcaklıkta pişirilmiş ürünleri tercih edin.
Emaye tabak setleri, renk seçenekleri sayesinde sevdiklerinize şık bir hediye de olabilir. Kişi sayısına göre set önerileri için Emaye Yemek Takımı Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
Emaye Tabak Fiyatları Neye Göre Değişir?
Emaye tabaklar, seramik ya da porselen bir tabağa göre biraz daha maliyetli görünebilir. Bunun nedenleri üretim maliyetleri, nakliye ve işçiliktir. Ayrıca bugün kullanılan sacın emaye kaplamaya ve gıda mevzuatına uygun olması gerekiyor. Eskiden çinko üzerine üretilen emaye ürünlere göre fiyatların daha yüksek görünmesinin nedeni de budur.
Ancak uzun vadede bakıldığında emaye tabaklar avantajlıdır. Seramik ya da porselen bir tabak düştüğünde kırılıp kullanılamaz hale gelir. Emaye tabak ise kırılmaz; en kötü ihtimalle köşesindeki kaplama atar ve tabağı kullanmaya devam edebilirsiniz. Diğer servis ve sunum ekipmanlarıyla karşılaştırıldığında, ömrü düşünülünce uygun fiyatlı bir seçimdir.
Emaye Tabak Nasıl Temizlenir?
Emaye tabakların parlak ve kaygan yüzeyi temizliği kolaylaştırır. Zorlu lekeler bile bulaşık süngeriyle kolayca çıkar.
Bulaşık Makinesinde
Emaye tabaklar bulaşık makinesinde yıkanabilir. Makineye koymadan önce yemek artıklarını alın, hafifçe çalkalayın ve hassas programda yıkayın. Yine de tabaklarınızı çok daha uzun yıllar kullanmak istiyorsanız, diğer emaye ürünlerde olduğu gibi elde yıkamanızı öneriyoruz.
Elde Yıkama
- Kurumuş yiyecek artıkları varsa tabağı birkaç dakika ılık ya da sıcak suda bekletin, ardından süngerin yumuşak tarafıyla hafifçe silin.
- İnatçı kirler için tabakları su ve deterjan dolu bir kapta kaynatıp yumuşak bir süngerle temizleyebilirsiniz.
- Bulaşık teli gibi sert temizlik aletleri kullanmayın.
Leke ve Kararmalar
Sürekli ısıyla temas eden emaye ürünlerde lekeler oluşabilir. Karbonat ve zeytinyağını karıştırıp bir bezle lekenin üzerine sürmek yeterli olur. Kararmalarda ürünün tamamını külle kaplayıp yaklaşık 2 saat bekletin, ardından durulayın.
Kanca İzlerine Dikkat
Emaye tabaklar fırınlama sırasında kancalara asılarak pişirilir. Bu yüzden alt kısımlarında kanca izleri bulunur. Bu noktalar bazen tam olarak emayeyle kaplanmadığı için, ıslak bırakılırsa pas yapabilir. Tabakları yıkadıktan sonra hemen kurularsanız bu sorunu yaşamazsınız.
Daha fazla bilgi için Emaye Bakım ve Kullanım Rehberi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Emaye Tabak Düşerse veya Atarsa Ne Olur?
Emaye tabak kırılmaz. Ancak köşesi sert bir yüzeye çarparsa üzerindeki camsı kaplama çıtlayabilir. Bu durumda altta siyahımsı bir bölge görünür. Bu kısım astardır ve sağlık açısından sakınca oluşturmaz; yalnızca görüntüyü etkiler.
Bu durumda şunları yapabilirsiniz:
- Atan bölgeye az miktarda sıvı yağ püskürtün.
- Sert bir bez ya da kâğıt havluyla bölgeyi ovarak alttaki çelik tabakaya ulaşın.
- Tabağı kullanmaya devam edin. Her yıkamadan sonra bu bölgeyi iyice kurulayın ve tedbir olarak kontrol edin.
Emaye ürünleri uzun yıllar kullanmanın püf noktası, sert cisimleri yüzeyden uzak tutmak ve ani, yüksek ısıdan kaçınmaktır. Emaye ürünleri ocakta kullanacaksanız içine yağ ya da sıvı koymadan ateşi açmayın, ısıyı kademeli artırın.
İşletmeler İçin Toptan Emaye Tabak
Son yıllarda genç şefler ve butik işletmeler, sunumlarında görselliğe ve sağlıklı ekipmana daha fazla önem veriyor. Emaye tabaklar bu ihtiyaca yanıt verdiği için işletmelerde hızla yaygınlaşıyor.
Emaye Tabak Hangi İşletmelerde Kullanılıyor?
- Kahvaltı salonları
- Kafeler ve meze evleri
- Burger ve pizza servisi yapan işletmeler
- Salata ağırlıklı konsept işletmeler
- Et ve balık restoranları (özellikle meze ve salata servislerinde)
- Butik yağhaneler ve şarap evleri
İşletmeler İçin Avantajları
- Hafiftir ve kolay istiflenir.
- Porselen ve seramik kadar kırılgan değildir.
- Parlak, canlı renkleri her türlü yiyecekle uyum sağlar.
- Fırında pişirilen yemeği aynı kapla masaya getirmek mümkündür.
- Bazı işletmeler kendi tasarımlarını ya da logolarını emaye tabakların üzerine uygulatıyor.
Emaye tabakların yanında emaye kaseler, tencereler, tava ve sahanlar, kaseroller ve fırın tepsileri de işletme mutfaklarında kullanılıyor. Toplu alım ve özel baskı seçenekleri için Toptan Emaye Ürünler sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sonuç
Emaye tabak; gözeneksiz ve nötr yüzeyi, kırılmayan çelik gövdesi, 12 cm'den 32 cm'ye uzanan ölçüleri ve canlı renkleriyle hem evler hem işletmeler için uzun ömürlü bir seçim. Mikrodalgada kullanmamak, yıkadıktan sonra hemen kurulamak ve sert temizlik aletlerinden uzak durmak, tabaklarınızın ilk günkü parlaklığını yıllarca korumasını sağlar. Tabaklarınızı tamamlamak için Emaye Kase Rehberi yazımıza da göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Emaye tabak sağlıklı mı?
Evet. Emaye gözeneksiz ve nötr bir yüzeydir; yiyecekle reaksiyona girmez, bakteri barındırmaz ve ısıyla salınım yapmaz.
Emaye tabak mikrodalgada kullanılır mı?
Hayır. Emaye tabaklar çelik gövdeli olduğu için mikrodalgaya uygun değildir. Fırında ve buzdolabında ise kullanılabilir.
Emaye tabak bulaşık makinesinde yıkanır mı?
Evet, hassas programda yıkanabilir. Daha uzun ömür için elde yıkama ve yıkadıktan sonra hemen kurulama önerilir.
Emaye tabak düşünce kırılır mı?
Kırılmaz. Sert bir darbede kaplama atabilir; görünen siyah kısım astardır ve sağlık sorunu oluşturmaz.
Emaye tabaklar hangi ölçülerde bulunur?
12 cm'den 32 cm'ye kadar; kahvaltı, tatlı, yemek servisi ve 22–28 cm pizza tabağı seçenekleriyle.